Εγκύκλιος για την πικροδάφνη στα σχολεία και την τοξικότητα του φυτού - Αντιδράσεις από την ΠΕΕΓΕΠ

Την προσοχή της σχολικής κοινότητας στους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν από την παρουσία της πικροδάφνης σε σχολικούς χώρους εφιστά το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, με σχετικό έγγραφο που απέστειλε προς όλες τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης και τις σχολικές μονάδες της χώρας. Το έγγραφο διαβιβάζει ενημέρωση της Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και Υγιεινής Περιβάλλοντος του Υπουργείου Υγείας σχετικά με την τοξικότητα του φυτού πικροδάφνη (Nerium oleander) και τους πιθανούς κινδύνους έκθεσης για παιδιά και ενήλικες.

Σύμφωνα με την ενημέρωση των υγειονομικών αρχών, η πικροδάφνη είναι ένα ιδιαίτερα τοξικό φυτό, καθώς τα φύλλα, τα άνθη και οι μίσχοι της περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις τοξικών ουσιών, κυρίως καρδιακών γλυκοσιδών όπως η ολεανδρίνη, η νεριίνη και η θεβαϊνη. Οι ουσίες αυτές μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές δηλητηριάσεις σε ανθρώπους και ζώα, ακόμη και σε μικρές ποσότητες.

Οι κίνδυνοι για τη σχολική κοινότητα

Στην εγκύκλιο επισημαίνεται ότι το σχολικό περιβάλλον –αλλά και άλλοι δημόσιοι χώροι όπου κινούνται παιδιά, όπως πάρκα, παιδικές χαρές, πεζοδρόμια και αυλές κατοικιών– ενδέχεται να ενέχουν κινδύνους λόγω της παρουσίας της πικροδάφνης.

Τα παιδιά θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτα για διάφορους λόγους. Πρώτον, λόγω του μικρότερου σωματικού τους βάρους, ακόμη και μικρή ποσότητα τοξικών ουσιών μπορεί να έχει σοβαρότερες επιπτώσεις στον οργανισμό τους. Επιπλέον, η φυσική περιέργεια των παιδιών αυξάνει την πιθανότητα να αγγίξουν, να συλλέξουν ή ακόμη και να καταπιούν φύλλα ή άνθη του φυτού, τα οποία συχνά τα προσελκύουν λόγω των έντονων χρωμάτων τους.

Παράλληλα, υπάρχει κίνδυνος δερματικής επαφής με το φυτό, καθώς ο χυμός της πικροδάφνης μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς ή δερματίτιδα. Εξίσου σημαντικός είναι και ο κίνδυνος από την εισπνοή καπνού σε περίπτωση καύσης κλαδιών πικροδάφνης, καθώς απελευθερώνονται τοξικές αναθυμιάσεις που μπορούν να ερεθίσουν το αναπνευστικό σύστημα.

Σημαντικός παράγοντας κινδύνου θεωρείται επίσης η πιθανή έλλειψη ενημέρωσης των εκπαιδευτικών, του προσωπικού συντήρησης σχολικών χώρων ή των εργαζομένων σε δημόσιους χώρους σχετικά με την τοξικότητα του φυτού.

Τρόποι έκθεσης και συμπτώματα δηλητηρίασης

Η έκθεση στην πικροδάφνη μπορεί να συμβεί με διάφορους τρόπους, με συχνότερο την τυχαία κατάποση φύλλων ή ανθέων. Παράλληλα, η δηλητηρίαση μπορεί να προκύψει από δερματική επαφή με το φυτό, από εισπνοή καπνού κατά την καύση του ή από επαφή του χυμού του φυτού με ανοιχτές πληγές ή βλεννογόνους.

Τα συμπτώματα δηλητηρίασης μπορεί να επηρεάσουν πολλαπλά συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού. Τα πιο σοβαρά αφορούν το καρδιαγγειακό σύστημα, καθώς οι τοξικές γλυκοσίδες της πικροδάφνης μπορούν να διαταράξουν τη λειτουργία της καρδιάς προκαλώντας βραδυκαρδία, ταχυκαρδία ή επικίνδυνες αρρυθμίες. Σε σοβαρές περιπτώσεις ενδέχεται να οδηγήσουν ακόμη και σε καρδιακή ανακοπή.

Συχνές είναι επίσης οι γαστρεντερικές εκδηλώσεις, όπως ναυτία, εμετός και διάρροια, που μπορεί να εμφανιστούν σύντομα μετά την κατάποση. Παράλληλα, ενδέχεται να παρουσιαστούν νευρολογικά συμπτώματα, όπως σύγχυση ή υπνηλία, καθώς και δερματικές αντιδράσεις σε περίπτωση επαφής με το φυτό.

Σε περίπτωση υποψίας έκθεσης ή κατάποσης, οι αρμόδιες αρχές συστήνουν άμεση επικοινωνία με το Κέντρο Δηλητηριάσεων (210 7793777) ή με γιατρό, ενώ επισημαίνεται ότι δεν πρέπει να προκαλείται τεχνητά εμετός.

Τα προληπτικά μέτρα που προτείνει το Υπουργείο Υγείας

Η εγκύκλιος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη και προτείνει συγκεκριμένα μέτρα για τη μείωση των κινδύνων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η απομάκρυνση των φυτών πικροδάφνης από χώρους όπου βρίσκονται παιδιά, όπως σχολεία, παιδικές χαρές και πάρκα, καθώς και η αντικατάστασή τους με ασφαλή και μη τοξικά φυτά.

Παράλληλα, προτείνεται η ενημέρωση των εκπαιδευτικών, των εργαζομένων στους δήμους, των κηπουρών και των εργαζομένων σε παιδικές χαρές ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν το φυτό και να γνωρίζουν τις ενδεδειγμένες πρακτικές διαχείρισης.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην εκπαίδευση των παιδιών, ώστε να μπορούν να αναγνωρίζουν την πικροδάφνη και να αποφεύγουν την επαφή με αυτήν.

Σε περιπτώσεις όπου η άμεση απομάκρυνση του φυτού δεν είναι εφικτή, προτείνεται η περίφραξη των σημείων όπου υπάρχουν πικροδάφνες και η τοποθέτηση σχετικής σήμανσης που να ενημερώνει ότι πρόκειται για τοξικό φυτό.

Η αντίδραση της ΠΕΕΓΕΠ

Την ίδια στιγμή, η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (ΠΕΕΓΕΠ)εξέφρασε την έντονη αντίθεσή της στην προοπτική μαζικής εκρίζωσης της πικροδάφνης από σχολεία, πάρκα και δημόσιους χώρους.

Σε σχετικό δελτίο Τύπου, η Ένωση τονίζει ότι η πικροδάφνη αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο του ελληνικού τοπίου και ιδιαίτερα ανθεκτικό φυτό στις ξηροθερμικές συνθήκες της χώρας. Όπως επισημαίνει, συμβάλλει στη σταθεροποίηση των εδαφών, στη δημιουργία μικροκλίματος και στην ενίσχυση της αστικής βιοποικιλότητας.

Η ΠΕΕΓΕΠ υποστηρίζει ότι, παρότι το φυτό είναι πράγματι τοξικό, δεν έχουν καταγραφεί περιστατικά δηλητηριάσεων τέτοιας κλίμακας που να δικαιολογούν μαζική εκρίζωση. Αντίθετα, θεωρεί ότι η λύση πρέπει να είναι η ενημέρωση και η εκπαίδευση της σχολικής κοινότητας για την αναγνώριση και την ασφαλή διαχείριση του φυτού.

Παράλληλα, η Ένωση προειδοποιεί ότι η εκτεταμένη απομάκρυνση της πικροδάφνης θα επιφέρει σημαντικό οικονομικό κόστος για τους δήμους και θα επιβαρύνει το αστικό περιβάλλον, καθώς πρόκειται για φυτό με χαμηλές απαιτήσεις συντήρησης και μεγάλη ανθεκτικότητα.

Ως εναλλακτική προσέγγιση, προτείνει την ενίσχυση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα σχολεία, την τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων και τη δημιουργία «ζωντανών σχολικών αυλών», όπου τα παιδιά θα μπορούν να γνωρίζουν τα φυτά και τα χαρακτηριστικά τους με ασφαλή τρόπο.

Η ανάγκη ισορροπίας ανάμεσα στην ασφάλεια και το αστικό πράσινο

Η συζήτηση γύρω από την πικροδάφνη αναδεικνύει τη σημασία της ισορροπίας ανάμεσα στην προστασία της δημόσιας υγείας και τη διατήρηση του αστικού πρασίνου. Η παρουσία τοξικών φυτών σε χώρους όπου βρίσκονται παιδιά απαιτεί σαφώς αυξημένη προσοχή και ενημέρωση.

Ταυτόχρονα, όπως επισημαίνουν επιστημονικοί φορείς, η διαχείριση του αστικού πρασίνου θα πρέπει να γίνεται με επιστημονικά κριτήρια, ώστε να αποφεύγονται αποφάσεις που ενδέχεται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στη βιωσιμότητα των πόλεων.

Σε κάθε περίπτωση, η ενημέρωση, η εκπαίδευση και η σωστή σήμανση αποτελούν βασικά εργαλεία για την προστασία της σχολικής κοινότητας και την ασφαλή συνύπαρξη ανθρώπων και αστικού πρασίνου.

Δείτε εδώ το έγγραφο του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας

Δείτε την άκακοίνωση της ΠΕΕΓΕΠ

Θέμα: Η Π.Ε.Ε.Γ.Ε.Π. εκφράζει την αντίθεσή της στην εκρίζωση της Πικροδάφνης – Πρόταση για «Ζωντανές Σχολικές Αυλές» αντί για περιβαλλοντική υποβάθμιση.

Η Πανελλήνια Ένωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (Π.Ε.Ε.Γ.Ε.Π.) εκφράζει την έντονη αντίθεσή της στην πρόσφατη οριζόντια σύσταση για «απομάκρυνση και αντικατάσταση» της Πικροδάφνης (Nerium oleander) από σχολεία, πάρκα και δημόσιους χώρους.

Η Πικροδάφνη αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο του ελληνικού τοπίου. Ως αυτοφυές, αειθαλές είδος, διακρίνεται για την αντοχή του σε ακραίες συνθήκες ξηρασίας και ρύπανσης, συμβάλλοντας καθοριστικά στη σταθεροποίηση εδαφών, τη δέσμευση μικροσωματιδίων και την ενίσχυση της αστικής βιοποικιλότητας. Πέρα από την περιβαλλοντική της αξία, είναι «μπολιασμένη» στη συλλογική μνήμη μέσα από τις αναφορές του Θεόφραστου και του Διοσκουρίδη, αλλά και τη δημοτική μας ποίηση, παραμένοντας ένας ζωντανός οργανισμός που συνδέει την ελληνική παράδοση με τις σύγχρονες ανάγκες του αστικού πρασίνου.

Είναι γνωστό από την αρχαιότητα ότι το φυτό διαθέτει τοξικά μέρη. Ωστόσο, η πρόταση για μαζικό ξερίζωμα εκατομμυρίων φυτών κρίνεται οικονομικά, πολιτισμικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά επιζήμια, ενώ προκαλεί έντονο προβληματισμό το γεγονός ότι μια τέτοια απόφαση ελήφθη αβασάνιστα, χωρίς τη δέουσα επιστημονική τεκμηρίωση και χωρίς να συνεκτιμηθούν οι πολυεπίπεδες συνέπειες μιας τέτοιας παρέμβασης.

Η ΠΕΓΓΕΠ ως διεπιστημονικός Σύλλογος όλων των επιστημόνων και επαγγελματιών που ασχολούνται με το Αστικό / Περαστικό Πράσινο εκφράζει την αντίθεση της στην εκρίζωση της Πικροδάφνης γιατί:

1. Παρά το γεγονός ότι η πικροδάφνη είναι εξαιρετικά κοινή στην Ελλάδα, δεν έχουν καταγραφεί ιστορικά τέτοια μεγέθη περιστατικών δηλητηρίασης που να δικαιολογούν μια τόσο ριζική και “κάθετη” απόφαση. Το έγγραφο του ΕΟΔΥ από το οποίο ξεκίνησε ο δημόσιος πανικός, δεν περιλαμβάνει ανάλυση επικινδυνότητας που είναι το ουσιαστικό επιστημονικό στοιχείο που μπορεί να αναδείξει επικινδυνότητα. Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία του Κέντρου Δηλητηριάσεων είναι αποκαλυπτικά: από το σύνολο των περίπου 22.000 δηλητηριάσεων που συμβαίνουν κάθε χρόνο σε παιδιά 0-14 ετών, μόλις οι 78 οφείλονταν σε μανιτάρια και φυτά, από αυτά τα 71 συνέβησαν εντός σπιτιού και συνολικά, μόλις τα 4 αποδίδονταν σε Πικροδάφνη!

2. Η Πικροδάφνη δεν είναι το μοναδικό φυτό που διαθέτει τοξικά μέρη, πλήθος φυτικών ειδών, που συναντούμε και στον αστικό ιστό διαθέτουν αντίστοιχους μηχανισμούς, ως άμυνα για την επιβίωση τους. Μια λογική «καθολικής εξάλειψης» θα οδηγούσε στην εκρίζωση μεγάλου μέρους της αυτοφυούς, ενδημικής και εγκλιματισμένης βλάστησης, κάτι πρακτικά αδύνατο, οικονομικά ασύμφορο και επιστημονικά έωλο.

3. Η εκρίζωση και αντικατάσταση εκατομμυρίων φυτών θα επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς των ΟΤΑ και του κράτους με δυσβάσταχτα ποσά, τη στιγμή που η πικροδάφνη απαιτεί ελάχιστη διαχείριση και ανταποκρίνεται στις δύσκολες συνθήκες του αστικού περιβάλλοντος.

4. Ο Ευρωπαϊκός Κλιματικός Νόμος θέτει το νομικό πλαίσιο για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη έως το 2050. Στο πλαίσιο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές είναι σαφείς: μέχρι το 2030 δεν επιτρέπεται καμία μείωση του αστικού πρασίνου, αλλά αντιθέτως απαιτείται η ενίσχυσή του. Η μαζική εκρίζωση ενός τόσο διαδεδομένου είδους έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με τις διεθνείς δεσμεύσεις της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.

Αντί της απομάκρυνσης των φυτών Πικροδάφνης, προτείνουμε την εφαρμογή ηπιότερων μέτρων ενημέρωσης, εκπαίδευσης και μια συνολική επανεκκίνηση του τρόπου που αντιλαμβανόμαστε το σχολικό περιβάλλον και πράσινο:

• Τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων σε χώρους υψηλής συγκέντρωσης παιδιών.

• Εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά, εκπαιδευτικούς, εργαζόμενους στα σχολεία και γονείς, ώστε να αναγνωρίζουν τα φυτά καταρχήν της σχολικής αυλής τους και τις ιδιότητες τους

• Ορθολογική Διαχείριση του φυτικού υλικού και των φυτικών υπολειμμάτων

• Σύνταξη προδιαγραφών για τη διαμόρφωση των σχολικών αυλών, παιδικών χαρών και παιδικών κήπων

Το πράσινο είναι ένα εργαλείο που μπορεί να αναβαθμίσει βιοκλιματικά τον περιβάλλοντα χώρο του σχολείου. Με τις κατάλληλες φυτεύσεις και την μερική αποσφράγιση του εδάφους, η σχολική αυλή μετατρέπεται από έναν «αποστειρωμένο» χώρο, σε ένα δυναμικό εκπαιδευτικό εργαλείο και ένα υγιές οικοσύστημα, όπως αξίζει στα παιδιά μας.

Παραμένουμε στη διάθεση της Πολιτείας για μια διεπιστημονική συζήτηση με στόχο την ασφάλεια των πολιτών, χωρίς όμως την υποβάθμιση και καταστροφή του αστικού οικοσυστήματος.